میراݨی کون ہئین؟ دیرہ غازی خان وچ بلوچ راج بارے کُجھ مغالطے – مشتاق گاڈی

دیرہ غازی خان وچ ہک دریگھے ویلھے تائیں میراݨی قوم دا راج ریہے۔ ہک عام خیال (یا مغالطہ) اے ہے جو میراݨی بلوچ ہئین تے انہیں دا راج اصل وچ دیرہ غازی خان وچ بلوچیں دا راج ہئین۔ چارلس فرانسس میسی دی 1890 وچ لکھی کتاب ہک ٻئی کہاݨی ݙسیندی ہے۔ اوندے موجب بلوچیں دے پندرہویں صدی وچ آوݨ کنیں پیلھوں دیرہ غازی خان وچ ” ناہریں” تے ” ستھا سومریں” دا راج ہئی۔ بلوچیں دی ایں علاقے وچ ہجرت نال “ستھا سومریں” تے “بلوچیں” دے آپت وچ ملاپ تھیا تے اوں کنیں “دودائی” قوم پیدا تھئی۔ دودائی دا پیو “ستھا سومرہ” تے اماں “بلوچ” ہئی۔ ایں “دودائی” قوم دیاں اڳوں ونڄ کنیں ݙو وݙیاں شاخاں ” میراݨی” تے “گورچاݨی” ہئین۔
مُکدی کوں مکاؤں تاں اے خیال جو دیرہ غازی خان وچ “میراݨی راج” اصل وچ بلوچ راج ہئی، اے ہک مغالطہ ہے۔ اے ڳالھ ٹھیک ہے جو جنگجو ہووݨ دی حیثیت وچ بلوچ قبیلیں دا کردار ” بادشاہ گر” دا ریہہ ڳئے۔

جݙاں اٹھارہویں صدی وچ میراݨی راج مُکیا تاں وت ڈیرہ غازی خان وچ اتھاں” کلہوڑیں” دی حکومت بݨی۔ ریہی۔ حاجی پور دے “سرائی” اوں دور دی نشانی ہن۔ اے ہک مہدوی تحریک نال جُڑے ہوئے ہئین۔ سکھیں وانگ سر دے وال نہن مُنیدے تے چوݨے کوں وٹ ݙے کنیں سر اُتیں ٻدھیندے ہئین۔ کلہوڑیں پچھوں احمد شاہ ابدالی دے ویلھے ایں علاقے وچ کُجھ مُدت اُنہیں دے پاسیوں محمود گُجر حاکم ریہا جیڑھا جو میراݨیں دا وزیر ہئی۔ اڳوں ونڄ کنیں اے علاقہ ساوݨ مل دی عملداری وچ آ ڳیا تے اوندے پُتر “مول راج” کوں انگریزیں شکست ݙے کنیں ایں علاقے کوں پنجاب وچ رلیا ݙتا۔

ہک ٻئی دلچسپ ڳالھ چالس فرانسس میسی اے وی لکھدے جو دیرہ غازی خان وچ اڄ وی وݙے زمیندار “ڄٹ تے راجپوت” ہن۔ اوندے موجب اوں ویلھے دے بندوبست اراضی دے ریکارڈ کنیں ڄاݨ تھیندی جو بلوچیں دی کل ملکیت “ویہہ لکھ ایکڑ” بݨدی ہے جݙاں جو ڄٹ تے راجپوت قومیں دی ملکیت پنجاہ لکھ ایکڑ بݨدی ہے۔ اڳوں ونڄ کنیں کہیں حد تائیں انگریزیں بلوچیں کوں جݙاں ودھ نوازا تاں ایں نسبت وچ کُجھ تھولا ٻہوں وٹاندار تھئے۔

دیرہ غازی خان وچ بلوچیں دے سیاسی وݙپ دا ہک کارݨ اُنہیں دا تمنداری نظام ہے جیڑھا جو ہک سیاسی لشکری سلہاڑ وانگ کم کریندے تے قبائلی عصبیت دی بݨیاد تے کٹھ کرݨ سوکھا بݨا ݙیندے۔ جݙاں جو راجپوت تے ڄٹ کہیں اینجھی مرکزی سیاسی تنظیم کنیں وانجے ریہہ ڳئین تے ایں کارݨ او تعداد تے زمین وچ ودھ ہووݨ دے باوجود کوئی وݙا سیاسی کردار ادا نئیں کر سڳے۔

دیرہ غازی خان دے راجپوتیں، ڄٹیں تے بلوچیں کوں “سرائیکی سُنڄاݨ” ہک ننواں پلیٹ فارم ݙیندی ہے جیندے نال او ایں وسیب دے سماجی سیاسی ڈھانچے دی ننویں اُساری کر سڳدن تے ٻاہرلے راج کنیں جان چھڑا اپݨی مقامی خودمختیاری بݨا سڳدن۔

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s